ovom trenutku možda i nije najvažnije što je Jaser Arafat bio jedna od vodećih figura dvadesetog vijeka i jedini koji je na zasjedanje Generalne skupštine UN-a, kada je pred njom prvi put trebalo da istupi, ponio i pištolj i maslinovu grančicu, ali mnogo govori o njegovoj prirodi. Jedva su ga tada ubijedili da se u tu zgradu oružje ne može unositi. Ostao je samo s maslinovom granom u ruci i molio svjetske političare da ne dozvole da ta grana ispadne iz njegove ruke.

Zanimljivo je da je Arafatov život, unatoč brojnim objavljenim biografijama i nebrojenim intervjuima i člancima, u mnogim dijelovima dugo bio tajnom, iako pod jakim svjetlom svjetske javnosti stoji već četiri decenije. Čudno je to jer Arafat nije ni nepristupačan niti stidljiv. Rado je surađivao s biografima i dao više intervjua nego ijedan živi političar, ali konsenzusa oko njegovog mjesta rođenja, toga ko mu je bila majka, ili kakvu je ulogu kao mladić igrao u terorističkim akcijama Fataha, i zašto je uopće potpisao kritizirani Mirovni proces u Oslu, dugo nije bilo.

Arafat je doživio veću transformaciju od svih živih javnih figura - od odbačenog teroriste do dobitnika Nobelove nagrade za mir i respektiranog državnika - istina, bez države. Jedan je od najkontroverznijih arapskih lidera novijeg vremena. Oni koji su ga sreli kažu da je neodoljivo šarmantan i nije mu odolio dobar broj zapadnih biografa, zapravo gotovo svi oni koji su pisali uz njegovu asistenciju.

No, nastajale su i biografije bez njegove asistencije. Danas su već otkriveni i neki originalni dokumenti, što je dalo novi materijal za analiziranje njegove političke filozofije.

Ko je Jaser Arafat? Neoborivim materijalnim dokazima utvrđeno je da je Mohammed Abdel Rahman Abdel Raouf Arafat Al Qudua Al Husseini rođen u Kairu, 24. augusta 1929. godine, od roditelja Palestinaca. Njegovo ime je Mohammed Abdel Rahman, Abdel Raouf je ime njegovog oca, Arafat ime njegovog djeda, Al Qudua prezime njegove familije, a Al Husseini ime klana kome Al Qudue pripadaju. Kombiniranje ličnog imena koje počinje s Mohammed do danas je ostalo uobičajeno za egipatske religiozne familije i taj dio imena se obično izostavlja, kao u slučaju Mohammeda Anwara Sadata ili Mohammeda Husnija Mubaraka.

U vrijeme kada je Arafat od sebe pravio budućeg lidera, tvrdio je da je rođen u Jerusalemu, ne želeći, valjda, otkriti niti jedan podatak koji bi reducirao njegov palestinski identitet. Prozvao se "sinom Jerusalema" cijeneći da će tako utvrditi svoje šanse za uspjeh. Razvijao je još i legendu da rođenjem pripada klanu Husseinija, vodećoj porodici palestinske politike. Tvrdio je i to da njegova porodična linija vodi direktno do poslanika Muhammeda.

Fakti su utvrđeni kada su Janet i John Wallach pronašli njegov egipatski rodni list, a Andrew Gowers i Toni Walker njegov dosje na Kairskom univerzitetu, gdje je studirao mašinstvo.

Danas se zna da mu je otac bio sitni trgovac tekstilom i jedno vrijeme policajac pod otomanskom vladavinom, te da se 1927. godine s porodicom iz Gaze preselio u Kairo. Said K. Aburish, ugledni novinar i vrstan poznavalac unutrašnjih palestinskih prilika, tvrdi da Arafatova porodica nema nikakve veze s čuvenim i uglednim Husseinijima iz Jerusalema koji su generacijama nasljeđivali u to doba najprestižnije i najuticajnije mjesto u Palestini, mjesto jerusalemskog muftije, koje je u najburnijem historijskom periodu Palestine držao Hajj Amin Al Husseini, u historiji zapamćen kao jedan od najznačajnijih lidera palestinskog nacionalnog pokreta s kraja devetnaestog i početka dvadesetog vijeka.

E, za tog je čovjeka Arafat počeo raditi kada mu je bilo tek sedamnaest godina.

Djetinjstvo u najsvetijem kvartu Arafatova majka umrla je od hronične bolesti bubrega 1939. godine. Po njenoj smrti, dvoje najmlađe djece, Arafata i njegovog brata Fathija, otac je poslao supruginoj porodici u Jerusalem, što biva Arafatov prvi kontakt sa svetim gradom. Njegova majka poticala je iz poznate, stare jerusalemske porodice Abdul Saouda iz koje su dolazili ljudi od nauke, učitelji i religijski službenici. Kuća njegovog daidže Selima, koji se brinuo o malom Abdelu Rahmanu, nalazila se na najsvetijem parčetu Zemljine kugle, u Starom Gradu, blizu Zida plača, i razorena je 1967. godine kako bi se napravio prostor za jevrejske hodočasnike, onda kada je Izrael okupirao Istočni Jerusalem.

Vršnjaci iz tog kvarta Arafata pamte kao hiperaktivno, inteligentno dijete koje je unatoč odsustvu discipline bilo sposobno uraditi sve što se od njega zatraži. Vjerojatno i pod uticajem trauma iz Kaira - strogog oca, tragičnog gubitka majke i maćehe koju je mrzio - Jerusalem postaje mjestom njegovog mentalnog rođenja.

Kao i najveći broj Palestinaca, biva ponesen talasom historijskih događaja iz 1945, kada Britanci privode kraju svoju upravu Palestinom započetu nakon Prvog svjetskog rata. Paralelno s tim rastu i jevrejski zahtjevi za formiranje vlastite države, naročito pod uticajem tragičnih događaja iz Drugog svjetskog rata. Raste i pritisak cionističkog pokreta, a sve pod zastavom Balfurške deklaracije iz 1917, kojom su Britanci Jevrejima dozvolili formiranje države (national home, kako stoji u dokumentu) na teritoriji Palestine.

Arafat se, zahvaljujući rođaku Sheikhu Hassanu Abdulu Saoudu, ličnom pratiocu jerusalemskog muftije, još kao dječak približava neprikosnovenom lideru Palestinaca - raznosi povjerljiva pisma, prostire serdžadu za molitvu i tako postaje čuvar službenih tajni samog palestinskog vrha. Iako već potpuno preokupiran politikom, uspijeva se upisati na Univerzitet Kralja Fuada I u Kairu 1947, gdje neumorno učestvuje u debatama, organizira studente i počinje obavljati daleko ozbiljnije poslove - kupovati i transportovati oružje za Muftijine borce u Palestini.

Borac Muslimanskog bratstva Kulminaciju političkog angažmana Arafat doživljava u Kairu, u trenutku kada Britanci obavljaju finalne pripreme za povlačenje, a David Ben Gurion 14. maja 1948. u Muzeju u Tel Avivu proglašava državu Izrael. Amerika Izrel priznaje 11 minuta nakon njegovog proglašenja, a već sutradan vojske Egipta, Libanona, Iraka, Sirije, a onda i Jordana ulaze u Palestinu, što označava početak prvog arapsko-izraelskog rata, onog što ga Izraelci u svojim historijskim knjigama zovu Ratom za nezavisnost.

S grupom studenata Arafat se uspijeva probiti do južnog dijela Palestine, područja u blizini Gaze, i to, iz dosad nepoznatih razloga, ne kao borac Muftijinih "Svetih ratnika", nego u jedinici "Muslimanskog bratstva", egipatskog islamskog fundamentalističkog pokreta s mandatom zaštite muslimanskih prava i časti Palestine. Njegovi saborci tvrde, i u ovom dijelu nigdje nema kontradikcija, da se pokazao kao apsolutno neustrašiv borac koji vrlo često odlazi u akcije bez ičijeg odobrenja i ikakve podrške. Nakon što je čitavo "Muslimansko bratstvo" u potpunosti ostalo bez logističke podrške, njegovi borci, među kojima i Arafat, vraćaju se u Kairo.

Historijski fakti su da je 600.000 Jevreja uspjelo u tom ratu pobijediti vojske iza kojih stoji 40 miliona Arapa. Arafat od tog trenutka vjeruje da bi Palestinci, da su se sami borili, dobili rat, a arapske vlade optužuje za nekompetentnost i korumpiranost. Mnogi vjeruju da je ovo ubjeđenje ostalo dio njegove političke filozofije do današnjeg dana.

Ishod rata u arapskim zemljama nije imao velikih posljedica u poređenju s palestinskom tragedijom koja je rezultirala sa 750.000 izbjeglica. Istina, danas ima nekoliko razumnih obrazloženja za užasan poraz arapskih zemalja i totalnu palestinsku katastrofu, a jedno od njih jeste i ovo na koje je ukazivao Arafat - da su korumpirani arapski lideri manje računa vodili o ishodu rata, a mnogo više o visini provizija pri kupovini oružja.

Na rubu plača pred bijedom U to doba ovaj energični mladić odbacuje ime koje je dobio po rođenju i odabire ime Jaser, po Jasseru bin Ammaru, proslavljenom muslimanskom ratniku i kompanjonu poslanika Muhammeda. Po povratku u Kairo, pridružuje se Egipatskoj uniji studenata i simultano Federaciji palestinskih studenata. Negdje u tom periodu postaje prijatelj Salaha Khalafa, koji kasnije postaje Abu Iyad i jedan od Arafatovih najbližih saradnika u Fatahu i PLO-u. Tada je Khalaf bio članom "Muslimanskog bratstva" i student vrhovnog centra islamske nauke Univerziteta Al Azhar. Nema čvrstog dokaza da je Arafat ikada zvanično bio članom "Bratstva" iako su ga islamisti podržali prilikom studentskih izbora kada postaje predsjednikom Federacije palestinskih studenata, onda kada na to mjesto još uvijek aspirira podmladak najuticajnijih palestinskih porodica.

Kažu da je ovaj impulsivni mladi političar, inače visok svega 164 centimetra, uvijek kasnio na sastanke, bio krajnje neorganiziran, ali uvijek pun ideja i energije. Vele i to da je matematiku ponavljao nekoliko puta, fakultet završio sa sporadičnim uspjehom, znao popraviti motor na automobilu, ali da je politika bila i ostala jedino što ga je uistinu zanimalo. Već tada je pokazivao odlike rođenog improvizatora i svojim radoznalim izgledom i zanesenim emotivnim govorima znao pokrenuti auditorij, čak i onda kada je bilo očigledno da pretjeruje.

Brojna su svjedočanstva o tome da je uvijek kada je bio u prilici, pomagao siromašne palestinske studente i istinski bio dirnut ljudskom bijedom. Kada bi se sretao sa siromaštvom i neimaštinom, uvijek je, očevici kažu, bivao na rubu plača.

Bio je notorni nepušač i antialkoholičar i nije pokazivao gotovo nikakav interes za žene u vrijeme kada se otmjenim mladim Arapom smatrao onaj koji puši fine cigarete, pije viski, uživa u trbušnim plesačicama i opušta se u kuplerajima.

Mosad je već uveliko bio pustio priču da je homoseksualac kada je Arafat iznenada počeo praviti romantične veze. Prvu je imao prilično kasno, i to s bogatom i lijepom palestinskom udovicom Nadom Yashrouti, koja je ubijena u Libanu 1973. Njena smrt ga je teško pogodila, ali nikada o tome nije javno govorio. Kasnije je bio u ljubavnoj vezi sa Sirijkom Najlom Yasin, ali je ta veza, kao i neveliki broj drugih koje je imao, ostala daleko od očiju javnosti, baš kao i njegov brak sa Suhom, koja se ni sa svojom diplomom sa Sorbone nije uspjela izboriti za makar djelić njegovog javnog života i slave.

(Nastavak u idućem broju)

Arhiva Dani
265