ad je 1998. godine Jose Saramago dobio Nobelovu nagradu za književnost, postao je i prvi pisac velikog portugalskog jezika koji je dobio tu nagradu. Time je završila svojevrsna mrtva trka za prvog Nobela za pisca koji piše na portugalskom jeziku. A Saramagov najveći konkurent bio je upravo Jorge Amado, dugogodišnji, skoro pa vječiti kandidat, najprodavaniji brazilski pisac svih vremena, čovjek koji je napisao trideset i dvije knjige, koje su prevedene na čak četrdeset i osam jezika.

Kad se govori o famoznom južnoameričkom literarnom boomu, Brazil se prešućuje. To je valjda sudbina te velike zemlje, jedine na ovom kontinentu u kojoj se govori portugalski, a ne španjolski jezik. Malo je brazilskih pisaca globalno poznatih. Povijest moderne brazilske književnosti počinje s Antonijem Goncalvesom Diasom u poeziji, odnosno Joseom de Alencarom u prozi. No onaj koji je konsenzusom prihvaćen za oca brazilske književnosti jest veliki Machado de Assis (1839-1908), genijalni autodidakt, plodni autor tridesetak izvanrednih knjiga, poliglota, doživotni predsjednik Brazilske akademije književnosti, neka vrsta brazilskog Krleže. (Njegov možda najpoznatiji roman Posmrtni zapisi Brasa Cubasa objavilo je zagrebačko Znanje 1962. godine.)

Amado je rođen četiri godine nakon Assisove smrti. Bio je literarno plodan, slično svom znamenitom prethodniku. Prvi roman objavio je već sa devetnaest godina. Kao mladić bio je gorljivi komunista. To mu je nanosilo velike probleme sa profašističkim režimom Getulija Vargasa koji je zabranjivao i spaljivao njegove knjige. Amado nije, naravno, prošao bez zatvorskog staža i emigracije. Kao emigrant u Argentini napisao je i biografiju brazilskog komunističkog vođe Luisa Carlosa Prestesa. Po povratku u Brazil bio je izabran za poslanika u Kongresu na listi Komunističke partije. Slijedila je nova emigracija, ovaj put u Pariz. 1951. godine Staljin mu je uručio Lenjinovu Međunarodnu mirovnu nagradu. No po otkriću gulaga i čistki Amado će se razočarati te napustiti komunističku partiju.

Ova pomalo klišejizirana biografija lijevo orijentiranog intelektualca ne govori puno o Amadovoj literaturi. Najbolja njegova djela napisana su, naime, nakon gore potenciranog razočarenja u politiku. Dvije njegove globalno najslavnije knjige su Gabrijela, cimet i karanfilić iz 1958. (Dečije novine iz Gornjeg Milanovca objavile su 1992. prevod na srpski iz pera Smilje Grbić) te Dona Flor i njezina dva muža iz 1966. godine. Obje su ove knjige uspješno ekranizirane, a ove je ekranizacije uveličala velika glumica Sonia Braga. Amado je, inače, kao svoje uzore isticao Marka Twaina i Charlesa Dickensa.

U ex-SFRJ Amadove su se knjige počele prevoditi odmah nakon Drugog svjetskog rata, vjerovatno zbog piščevog komunističkog backgrounda. Roman Opaka zemlja objavljen je u našem prevodu još 1949. godine. Osim ovog romana i već spomenutog Gabrijela, cimet i karanfilić u bosanskim se bibliotekama i antikvarnicama mogu naći još dva djela ovog pisca: Kapetan pješčanog spruda te Velika zaseda: tamna strana (izdavači su Zora, odnosno BIGZ).

Književni (i ne samo književni) Brazil je u crnini. U prvoj godini dvadeset i prvog stoljeća napustio ga je zauvijek njegov najveći pisac prethodnog vijeka.

Arhiva Dani
218