Novi Sad

- Gospodine Boškoviću, Vaša stranka, Liga socijaldemokrata Vojvodine, smatra da se Vojvodina nalazi u izrazito nepovoljnom položaju i da mora da dobije znatno veću autonomiju. Smatrate li da Vojvodina treba da dobije sva ona ustavna prava koja je imala po ustavu iz 1974. godine a koja je Milošević ukinuo?

Bošković: Upravo se o tome radi. Milošević je ustavnim pučem 1990. godine Vojvodini oduzeo sva prava koja je imala po Ustavu iz 1974. godine. Pokrajina je ostala bez zakonodavne, izvršne i sudske vlasti. Naravno, mi nismo za to da se vrati ustav iz 1974. godine, koji je, istina, bio legalan, ali nije bio legitiman, jer je bio donijet u jednopartijskom sistemu. Mi se zalažemo za to da Vojvodina bude moderna evropska regija sa sasvim drugačije definisanim statusom. Liga socijaldemokrata se zalaže za Republiku Vojvodinu. Da ne bude zablude, Republiku Vojvodinu u sastavu države Srbije.

Dobrosavljević:Demokratska stranka Srbije takođe smatra da rješenje nije u vraćanju na ustav iz 1974. godine. To su, naime, bila ustavna rješenja jedne autoritarne vlasti. Činjenica je takođe da se promjena ustava do koje je došlo 1990. godine ne može smatrati legalnom i legitimnom. Međutim, činjenica je i to da su svi regioni u Srbiji, a ne samo Vojvodina, bili na udaru jedne unitarističke, centralističke i, iznad svega, antidemokratske i autoritarne politike koja se svih ovih godina vodila sa Dedinja. Zbog toga je potpuno jasno da se Srbija kao država mora decentralizovati i da svi regioni u njoj moraju dobiti određena ovlaštenja.

- Vi smatrate da rješenja iz ustava iz 1974. godine, kada je Vojvodina imala skoro sva prava republike, nisu bila dobra. Kakva bi prava, po Vama, Vojvodina trebalo da ima?

Dobrosavljević:Demokratska stranka Srbije je već više puta izlazila u javnost sa svojim konceptom regionalnog uređenja Srbije. Kad uzmemo u obzir iskustva drugih država koje su uređene kao regionalne, tu, prije svega, mislim na Španiju i Italiju, jasno je koje nadležnosti region može i treba da dobije u odnosu na centralnu državu. U te nadležnosti spadaju: uređivanje regionalnih organa i službi, uključujući i regionalnu policiju, utvrđivanje izvora prihoda regiona, upravljanje industrijom, putevima, mostovima, drumskim i željezničkim saobraćajem regionalnog značaja, kao i prosvjetom i kulturom regionalnog značaja. Sve su to oblasti koje bi trebalo da budu u nadležnosti regiona u Srbiji.

- Gospodine Boškoviću, gospodin Dobrosavljević i njegova stranka, Demokratska stranka Srbije, smatraju da problem Vojvodine treba riješiti u okviru ukupne regionalizacije Srbije. Da li Vi to prihvatate?

Bošković: Postoje dva tipa regionalizacije. Jedan tip podrazumijeva kontrolisanu regionalizaciju koja se sprovodi od vrha naniže, kao što je slučaj sa Španijom i Italijom. Drugi tip regionalog uređenja, tu bih uzeo primjer Njemačke, gradi se odozdo prema gore. Demokratska stranka Srbije se zalaže za prvi tip regionalizacije koji je za nas neprihvatljiv. Jer, tim konceptom regionalizacije, bila bi uništena sama ideja Vojvodine. Umjesto Vojvodine imali bismo posebno Srem, posebno Banat, posebno Bačku, a neki, kako mi to u Vojvodini kažemo, gaulajteri iz centra vladali bi tom teritorijom. To smo već imali u ovih 10 godina pod Miloševićem. Imali bismo i dalje načelnike okruga koji bi pljačkali Vojvodinu i iz nje odnosili sve što mogu, kao što je to bilo u ovih deset godina pod Miloševićem. Mi smo za federalizaciju Srbije. Srbija treba da bude federalna država, sastavljena od federalnih jedinica, sa višim ili nižim stepenom autonomije i sve federalne jedinice bi preuzele odgovornost za sudbinu države, što bi u korijenu sasjeklo svaki separatizam. Federalne jedinice imale bi, otprilike, po dva miliona stanovnika, a kriteriji za njihovo formiranje bili bi ekonomski, politički i istorijski. Po našem mišljenju, u sastavu Srbije trebalo bi da budu sljedeće federalne jedinice: Vojvodina, Šumadija, jugoistočna Srbija, grad Beograd sa okolinom, Sandžak ili, kako nacionalisti vole da kažu - Raška oblast, i Kosovo. Mi za Vojvodinu tražimo punu autonomiju, znači zakonodavnu, izvršnu i sudsku vlast, kao i da nama pripadaju prihodi od poreza koji se prikupljaju na našoj teritoriji. To isto predlažemo i za ostale federalne jedinice.

Dobrosavljević: Mi u Demokratskoj stranci Srbije smatramo da bi za Srbiju najoptimalnije bilo da ima sedam do osam regiona, s tim što bi Vojvodina bila jedinstven region, dakle ne bi bila podijeljena na Srem, Banat i Bačku. Inače, tačno je da Demokratska stranka Srbije usvaja princip regionalizacije na način kako je to urađeno u Italiji i Španiji. Dakle, mi se zalažemo za to da savezna država polako prenosi nadležnosti prvo na regione, a zatim i na jedinice lokalne samouprave. S tim što moram da primijetim da je naš koncept u tom pogledu fleksibilniji od španskog koji regionima uopšte ne dopušta kontrolu nad jedinicama lokalne samouprave. Mi smo za italijanski koncept po kome u regionu postoji nadzorni organ koji kontroliše rad jedinica lokalne samouprave. Takođe smo za to da se poštuje specifičnost regiona, i u ekonomskom i u kulturnom i u etničkom smislu. Međutim, nijednog trenutka ne smijemo dozvoliti, i to je ono protiv čega je Demokratska stranka Srbije, da se naruši princip jednakosti građana Republike Srbije pred ustavom i pred zakonom. Dakle, ono što važi za stanovnike jednog regiona mora da važi za stanovnike svih regiona.

Bošković: U okviru Demokratske opozicije Srbije zaista postoje nesuglasice oko budućeg uređenja Vojvodine. Naime, po još uvijek važećem statutu autonomne pokrajine Vojvodine, mi, ni nakon petog oktobra, ne možemo da donesemo nijedan zakon bez odluke Skupštine Srbije, što je nonsens. Slobodana Miloševića više nema, ali je ostalo sve ono što je on napravio. Ostao je Miloševićev ustav, ostali su njegovi zakoni. Kad mi iz Vojvodine nešto predložimo, onda ovi iz Srbije kažu da to nije po ustavu. Znamo mi da to nije po ustavu, ali se radi o tome da je taj ustav pisao Slobodan Milošević i zbog toga tražimo da se on promijeni. Jer, mi nemamo ništa od toga što je Milošević otišao - uzgred rečeno, nije otišao, nego se još uvijek predstavlja kao predsjednik najveće opozicione političke partije, čak ga neki primaju i na razgovore - nismo dobili ništa, ni u političkom, ni u ekonomskom smislu. Mi smo do sada Skupštini Srbije poslali 102 zakona na razmatranje i do sada nismo dobili nikakav odgovor. Mi još od devedesetih godina tražimo da se riješi status Vojvodine i stalno dobijamo isti odgovor - da za to nije vrijeme. Prvo nam kažu da pričekamo zato što se odvaja Slovenija, pa onda zbog toga što se odvaja Hrvatska, pa Bosna i Hercegovina, pa Kosovo, a sada nas ubjeđuju da nije vrijeme za razgovore o statusu Vojvodine zato što se odvaja Crna Gora i što se cijepaju tri opštine na jugu Srbije. Na kraju će nam reći da čekamo jer se nekom zacijepila zanoktica u Beogradu. Ali mi od svojih zahtjeva nećemo odustati. Radit ćemo sve što je u našoj moći da se legalistički izborimo za rješenja koja će građanima Vojvodine omogućiti bolji život. Građani u Vojvodini su glasali za Demokratsku opoziciju Srbije. Prema najnovijim istraživanjima javnog mnijenja, oko 80 posto Vojvođana je za veću autonomiju Vojvodine, a ona se nakon izbora više uopšte ne spominje. U isto vrijeme vraća se državljanstvo Karađorđevićima, protiv čega, naravno, Liga socijaldemokrata nema ništa, ali dođite u Vojvodinu i pitajte šta je za njenog građanina bitnije - da li da nam se vrate naše pare ili da se Karađorđevićima vrati državljanstvo. E, o tome se radi. Suština je u novcima, što bi rekao predsjednik naše partije gospodin Čanak: "Kad vidimo čiji su naši novci, onda će sve biti u redu."

Dobrosavljević: Ja se ne bih složio sa gospodinom Boškovićem da su građani Vojvodine u većoj mjeri bili pljačkani nego ostali građani Srbije. Ni Beograd, ni ostali gradovi Srbije nisu nikoga eksploatisali. Gospodin Bošković jako dobro zna da su svi građani Srbije bili podjednako pljačkani od strane autoritarnog režima Slobodana Miloševića i tu zaista nije bilo velike razlike između Kikinde, Sombora, Zaječara ili Medveđe. Razlika je bila samo u tome što je svako bio pljačkan srazmjerno svojoj ekonomskoj moći, a Vojvodina je najrazvijeniji i najemancipovaniji region u Srbiji.

Bošković: Naravno da je cijela Srbija bila pljačkana, da su bili pljačkani i Niš i Kragujevac i Leskovac, ali, kao što je i sam gospodin Dobrosavljević rekao, Vojvodina je bila najviše opljačkana zato što je najviše imala. Uporedite vojvođanske i srbijanske seljake. Srbijanski seljaci su svoje proizvode - povrće, voće, sir, kajmak - plasirali na pijacama, dok su vojvođanski niskim cijenama pšenice i kukuruza čuvali socijalni mir. Novce od izvoza žita Milošević je koristio za ratove na teritoriji bivše Jugoslavije. Vojvođani su stradali i na druge načine, ne samo ekonomski. Do prvog marta 1992. godine 106.000 ljudi iz Vojvodine poslano je na vukovarsko ratište. I onda, kad mi tražimo autonomiju, kažu nam: "Još nije vrijeme." E, mi je tražimo upravo zbog toga da nijedan vojnik s teritorije Vojvodine ubuduće ne bi išao da ratuje na tuđoj teritoriji. Jer, da Milošević nije napravio puč 1988. godine i da nije pripojio Vojvodinu Srbiji, rata u SFRJ, tvrdim, ne bi bilo, jer bi Vojvodina bila tampon-zona. Ne zaboravite da se sa Hrvatskom ne graniči Srbija, već Vojvodina. Da nije bila ukinuta autonomija Vojvodine, ne bi bilo ratnog pohoda Slobodana Miloševića, čiji je moto bio gde su Srbi, tu su srpske zemlje, što je čista glupost.

Dobrosavljević: Ne bih mogao da se složim s konstatacijom da je Srbija gurala Vojvodinu u rat. To je radio autoritarni Miloševićev režim koji je gurao u rat ne samo građane Vojvodine nego i sve građane Srbije. A što se tiče eksploatacije, činjenica je da je za vrijeme Miloševićevog režima ekonomska eksploatacija na teritoriji Vojvodine bila nesrazmjerno velika u odnosu na ostale dijelove Republike Srbije iz prostog razloga što je Vojvodina najbogatija. Ali, činjenica je da ni u periodu kada je postojala autonomna pokrajina Vojvodina na tom području nisu cvjetale ruže. U Vojvodini su tada pravljene šećerane, tako da ih danas, ako se ne varam, ima jedanaest. Da bi one radile punim kapacitetom, neophodno bi bilo da teritorija veličine jedne i po Vojvodine bude zasijana šećernom repom. Hoću da kažem da na ovim prostorima nikada nije vladala normalna tržišna logika. Ako je to već tako, hajde onda da stvari postavimo na svoje mjesto, da cijelu Srbiju preuredimo na takav način da svi njeni građani budu zadovoljni. Potpuno je jasno da će Vojvodina u regionalno koncipiranoj Srbiji, za kakvu se Demokratska stranka Srbije zalaže, biti apsolutno najjači i najbogatiji region zato što posjeduje takvu poziciju - i političku i ekonomsku.

- Gospodine Boškoviću, pomenuli ste da se Vaša stranka u svom programu zalaže da Vojvodina postane republika. Da li ćete na tome insistirati u ustavnoj raspravi?

Bošković: Naravno da ćemo na tome insistirati jer je to u interesu i Vojvodine i njenih građana. Insistiramo na tome već više od deceniju. Zašto bismo promijenili mišljenje sada, kada je Demokratska opozicija Srbije došla na vlast? Ako nismo ćutali proteklih deset godina, zašto bismo sada?

Dobrosavljević: Demokratska stranka Srbije stoji na stanovištu da je federalistički koncept u njegovom klasičnom smislu prevaziđen. Uostalom, imamo loše iskustvo sa federalističkim uređenjem na teritoriji onoga što se danas zove zapadni dio jugoistočne Evrope, a što je nekada bila SFRJ. Naš je stav, to sam već rekao, da cijela Srbija treba da se regionalizuje.

Bošković: Radi se, prije svega, o tome da, uslovno rečeno, srpske stranke - kad to kažem, mislim na stranke čija je centrala u Beogradu - moraju da promijene svoj odnos prema strankama u Vojvodini. Sve te stranke su od nas tražile pomoć u obaranju režima Slobodana Miloševića, a sada, kada je taj režim oboren, nisu spremne da nam daju veća prava.

Arhiva Dani
198