HEMONWOOD
Muntanje i revolucija
ad
se sa njujorškog aerodroma La Guardia ide prema Manhattanu, prolazi se
kroz slobodarski Queens. Queens nije nikakva pjesma: kockaste, stroge,
negostoljubive zgradurine od crvene cigle jedino je što se vidi sa autoputa,
te je jasno da se tamo živi i preživljava uz znatan napor. Usred te arhitektonske
pustopoljine, međutim, s obje strane, gotovo simetrično, stoje dvije velike
pano-reklame za The History Channel (Istorijski program), kablovski
kanal koji se isključivo bavi istorijom. Znakovi stoje visoko iznad Queensa,
te je očigledno da im nije namjera da privuku poglede lokalnog stanovništva
- znakovi su namijenjeni onima koji idu prema Manhattanu. Lokalno stanovništvo
nema puno mjesta u istoriji koju proizvodi The History Channel.
The History Channel prikazuje dokumentarne emisije i filmove koji se bave različitim periodima u ljudskoj istoriji, mada je većina programa vezana za nesrećnu istoriju ovog (tj. prošlog) vijeka. Često se može, recimo, vidjeti Veliko bjekstvo sa Steveom McQueenom, o velikom bjekstvu (šta da kažem!) velikog broja savezničkih ratnih zarobljenika. Također se mogu vidjeti filmovi u kojima trećerazredni, opskurni glumac strasno glumi Hitlera: mrgodi se, sa rukama na leđima, hitlerovski brkovi mu ne stoje, a onda se izdere na nekog jadnog generala izmučenog porazima na Istočnom frontu. Nerijetko se mogu vidjeti i emisije o značajnim pojedincima u ovom (ili prošlom) stoljeću, kojima, žajde da kažemo, Queens ne obiluje. Takve emisije su biografske: narativna struktura im se poklapa sa životom dotičnog pojedinca, koji je nekad vojskovođa, a nekad baseball igrač, obavezno opisujući putanju njegovog (gotovo uvijek je u pitanju muškarac) uspona i pada, sa svim važnim odlukama i sumnjama, uz implicitnu pouku o grijehu pretjerane sujete i o pokori koju donosi poraz ili, barem, o poniznosti koju donosi starost i smrt. Ljudi koji se pojavljuju u tim emisijama, listom istoričari i eksperti, uglavnom pričaju o psihologiji velikog pojedinca: oni čitaju njihove najdublje misli, oni znaju da je Hitler "osjećao" da je poraz kod Staljingrada možda značio kraj; da se Truman dugo dvoumio prije nego što je strovalio par apokalipsi na Hiroshimu i Nagasaki; da se Napoleonu ruski car Aleksandar Prvi jako dopao, nakon što su se sreli da potpišu mirovni sporazum. Struktura tih dokumentarnih biografija identična je mnogim romanima, a obaška što su takve istorijske priče vrlo pogodna građa za standardne holivudske melodrame sa identičnom formom (uspon, grijeh ponosa, poraz, pokora). Ukratko, granica između istorije i fikcije nije uvijek čvrsta. Onomad sam u dokumentarcu o holokaustu prepoznao par sekundi iz Spielbergove Schindlerove liste, tek jedan kadar u kojem Jevreji u getu čiste snijeg. Ništa strašno, reklo bi se, tek jedan kadar, ali u tih nekoliko sekundi fikcija je postala dokument. Ali na The History Channelu granicu između istorije i fikcije kontroliše autoritet Istorije, koji često u dokumentarcima ima duboki glas ozbiljnog komentatora ili nekog profesora koji naoružan titulom "istoričara" spekuliše o osjećajima i mislima ljudi koji su živjeli prije mnogo decenija. Istinitost se ne može dovesti u pitanje, jer je pretpostavka da oni koji je pričaju (ili proizvode) rade to samo zato što im je stalo do istine - nikakve ideologije i politike u priči o Napoleonu, koji je umro ima ihaha - a stalo im je do istine jer su eksperti. Istorija je priča koju pričaju samo oni koji su kvalifikovani da je pričaju i u kojoj ne figuriše beznačajni svijet iz Queensa i sličnih naseobina, kojima, uzgred budi rečeno, obiluju balkanska podneblja.
Nije istina, uopšte, da Amerika nema istorije. Ima je koliko hoćeš, i to ne samo na The History Channelu, ali radi se o istoriji pojedinca, štaviše, američkog pojedinca, čak i ako se radi o Napoleonu. Istorija je priča u kojoj glavni junak ima sve karakteristike idealno normalnog američkog građanina, samo malo jače: želja za uspjehom, upornost, marljivost, san koji pokušava da dostigne, odlučnost - veliki pojedinci imaju izuzetne ocjene u ovim kategorijama. Problem je što iz takve istorije iščezavaju ne samo oni koji imaju slabe ocjene iz tih kategorija nego i stvari koje se ne uklapaju u standardnu strukturu priče o velikim pojedincima. Na primjer, svi potpisnici američke Deklaracije nezavisnosti, osim jednog (John Adams) bili su robovlasnici; svi američki predsjednici u prvih pedeset godina američke države, osim dva (John Adams i njegov sin John Quincy Adams) bili su robovlasnici. Čuvena rečenica iz Deklaracije nezavisnosti o svim ljudima stvorenim jednakim zvuči potpuno drugačije, da li zato što postaje potpuno licemjerno retorična, ili zato što afričke robove (čiji mnogi potomak živi u Queensu) očevi američke nacije nisu smatrali ljudima. Činjenica da su robovlasništvo i rasizam bili duboko ukorijenjeni među Osnivačkim očevima, nije cenzurisana ili potiskivana - prosto se ignoriše, pošto se ne uklapa u narativnu strukturu priče o rađanju nacije i velikim ljudima koji su joj bili babice. Takva su, kaže se, bila vremena.
Ovo pišem zato što sam sinoć, u jednom njujorškom hotelu, sanjao kako je Majakovski, veliki ruski i sovjetski pjesnik, učestvovao u anketi u kojoj su ga pitali gdje se najlakše mogu upoznati žene. A Majakovski, u mom snu, odgovora: u restoranu, na izletu, u revoluciji. U revoluciji! Kad čovjek bolje promisli, revolucija i jeste poprilično dobra situacija za muntanje i kratkotrajne talove (sjetimo se samo spektakularne ali malo poznate istorije Titovih muntanja, koja u jednom trenutku uključuje i simultano, uspješno muntanje sestri bliznakinja), a bogami i za početke ozbiljnih veza. Muntanje, međutim, kao i Queens, ne postoji u zvaničnim istorijama. Na The History Channelu nema muntanja, ako ne računamo homoerotično Napoleonovo muntanje finćukastog ruskog cara: trećerazredni Hitler nikoga ne munta; Osnivački oci nikoga ne muntaju, osim možda svojih nacija. Muntanje se obavlja u Queensu.
