|
 ad
se sa njujorškog aerodroma La Guardia ide prema Manhattanu, prolazi
se kroz slobodarski Queens. Queens nije nikakva pjesma: kockaste,
stroge, negostoljubive zgradurine od crvene cigle jedino je što
se vidi sa autoputa, te je jasno da se tamo živi i preživljava uz
znatan napor. Usred te arhitektonske pustopoljine, međutim, s obje
strane, gotovo simetrično, stoje dvije velike pano-reklame za The
History Channel (Istorijski program), kablovski kanal koji se
isključivo bavi istorijom. Znakovi stoje visoko iznad Queensa, te
je očigledno da im nije namjera da privuku poglede lokalnog stanovništva
- znakovi su namijenjeni onima koji idu prema Manhattanu. Lokalno
stanovništvo nema puno mjesta u istoriji koju proizvodi The History
Channel.
The History Channel prikazuje
dokumentarne emisije i filmove koji se bave različitim periodima
u ljudskoj istoriji, mada je većina programa vezana za nesrećnu
istoriju ovog (tj. prošlog) vijeka. Često se može, recimo, vidjeti
Veliko bjekstvo sa Steveom McQueenom, o velikom bjekstvu
(šta da kažem!) velikog broja savezničkih ratnih zarobljenika. Također
se mogu vidjeti filmovi u kojima trećerazredni, opskurni glumac
strasno glumi Hitlera: mrgodi se, sa rukama na leđima, hitlerovski
brkovi mu ne stoje, a onda se izdere na nekog jadnog generala izmučenog
porazima na Istočnom frontu. Nerijetko se mogu vidjeti i emisije
o značajnim pojedincima u ovom (ili prošlom) stoljeću, kojima, žajde
da kažemo, Queens ne obiluje. Takve emisije su biografske: narativna
struktura im se poklapa sa životom dotičnog pojedinca, koji je nekad
vojskovođa, a nekad baseball igrač, obavezno opisujući putanju
njegovog (gotovo uvijek je u pitanju muškarac) uspona i pada, sa
svim važnim odlukama i sumnjama, uz implicitnu pouku o grijehu pretjerane
sujete i o pokori koju donosi poraz ili, barem, o poniznosti koju
donosi starost i smrt. Ljudi koji se pojavljuju u tim emisijama,
listom istoričari i eksperti, uglavnom pričaju o psihologiji velikog
pojedinca: oni čitaju njihove najdublje misli, oni znaju da je Hitler
"osjećao" da je poraz kod Staljingrada možda značio kraj;
da se Truman dugo dvoumio prije nego što je strovalio par
apokalipsi na Hiroshimu i Nagasaki; da se Napoleonu ruski
car Aleksandar Prvi jako dopao, nakon što su se sreli da
potpišu mirovni sporazum. Struktura tih dokumentarnih biografija
identična je mnogim romanima, a obaška što su takve istorijske priče
vrlo pogodna građa za standardne holivudske melodrame sa identičnom
formom (uspon, grijeh ponosa, poraz, pokora). Ukratko, granica između
istorije i fikcije nije uvijek čvrsta. Onomad sam u dokumentarcu
o holokaustu prepoznao par sekundi iz Spielbergove Schindlerove
liste, tek jedan kadar u kojem Jevreji u getu čiste snijeg.
Ništa strašno, reklo bi se, tek jedan kadar, ali u tih nekoliko
sekundi fikcija je postala dokument. Ali na The History Channelu
granicu između istorije i fikcije kontroliše autoritet Istorije,
koji često u dokumentarcima ima duboki glas ozbiljnog komentatora
ili nekog profesora koji naoružan titulom "istoričara"
spekuliše o osjećajima i mislima ljudi koji su živjeli prije mnogo
decenija. Istinitost se ne može dovesti u pitanje, jer je pretpostavka
da oni koji je pričaju (ili proizvode) rade to samo zato što im
je stalo do istine - nikakve ideologije i politike u priči o Napoleonu,
koji je umro ima ihaha - a stalo im je do istine jer su eksperti.
Istorija je priča koju pričaju samo oni koji su kvalifikovani da
je pričaju i u kojoj ne figuriše beznačajni svijet iz Queensa i
sličnih naseobina, kojima, uzgred budi rečeno, obiluju balkanska
podneblja.
Nije istina, uopšte, da Amerika
nema istorije. Ima je koliko hoćeš, i to ne samo na The History
Channelu, ali radi se o istoriji pojedinca, štaviše, američkog
pojedinca, čak i ako se radi o Napoleonu. Istorija je priča u kojoj
glavni junak ima sve karakteristike idealno normalnog američkog
građanina, samo malo jače: želja za uspjehom, upornost, marljivost,
san koji pokušava da dostigne, odlučnost - veliki pojedinci imaju
izuzetne ocjene u ovim kategorijama. Problem je što iz takve istorije
iščezavaju ne samo oni koji imaju slabe ocjene iz tih kategorija
nego i stvari koje se ne uklapaju u standardnu strukturu priče o
velikim pojedincima. Na primjer, svi potpisnici američke Deklaracije
nezavisnosti, osim jednog (John Adams) bili su robovlasnici;
svi američki predsjednici u prvih pedeset godina američke države,
osim dva (John Adams i njegov sin John Quincy Adams) bili
su robovlasnici. Čuvena rečenica iz Deklaracije nezavisnosti o svim
ljudima stvorenim jednakim zvuči potpuno drugačije, da li zato što
postaje potpuno licemjerno retorična, ili zato što afričke robove
(čiji mnogi potomak živi u Queensu) očevi američke nacije nisu smatrali
ljudima. Činjenica da su robovlasništvo i rasizam bili duboko ukorijenjeni
među Osnivačkim očevima, nije cenzurisana ili potiskivana - prosto
se ignoriše, pošto se ne uklapa u narativnu strukturu priče o rađanju
nacije i velikim ljudima koji su joj bili babice. Takva su, kaže
se, bila vremena.
Ovo pišem zato što sam sinoć,
u jednom njujorškom hotelu, sanjao kako je Majakovski, veliki
ruski i sovjetski pjesnik, učestvovao u anketi u kojoj su ga pitali
gdje se najlakše mogu upoznati žene. A Majakovski, u mom snu, odgovora:
u restoranu, na izletu, u revoluciji. U revoluciji! Kad čovjek
bolje promisli, revolucija i jeste poprilično dobra situacija za
muntanje i kratkotrajne talove (sjetimo se samo spektakularne ali
malo poznate istorije Titovih muntanja, koja u jednom trenutku
uključuje i simultano, uspješno muntanje sestri bliznakinja), a
bogami i za početke ozbiljnih veza. Muntanje, međutim, kao i Queens,
ne postoji u zvaničnim istorijama. Na The History Channelu
nema muntanja, ako ne računamo homoerotično Napoleonovo muntanje
finćukastog ruskog cara: trećerazredni Hitler nikoga ne munta; Osnivački
oci nikoga ne muntaju, osim možda svojih nacija. Muntanje se obavlja
u Queensu.
Arhiva Dani
183
|
 Kliknite
ovdje za verziju prilagođenu štampanju
Aleksandar Hemon
hemon@bhdani.com
|
