Nedavno je OBN-ov Kino klub (ciklus fimske klasike, filmova koji spadaju u obaveznu lektiru; mnogo bolji od razvikanijeg Coca-Cola kina) prikazivao film Rene Clementa Vrelo ljeto sa Alainom Delonom u glavnoj ulozi. Rijec je, ustvari, o cetrdeset godina starom filmu, o prvoj ekranizaciji romana Patricie Highsmith: Talentovani gospodin Ripley . Trideset devet godina kasnije Anthony Minghella, proslavljen Engleskim pacijentom , snimio je novi film po istom predlosku, film koji ovaj put nosi isti naziv kao i roman i koji predstavlja jednu od atrakcija skorasnjeg Sarajevo Film Festivala. No Talentovani gospodin Ripley nije ni prvi ni posljednji roman ove knjizevnice po kojem je nastao neki kultni film. Naprotiv, moglo bi se reci da djela Patricie Highsmith predstavljaju opus koji je filmskoj umjetnosti podario nekoliko antologijskih naslova.

Patricia Highsmith rodjena je u Texasu, u mjestu Fort Worth, 1921. godine kao Mary Patricia Plangman . Iz prezimena se da naslutiti da joj je otac bio njemackog porijekla. No, njezini su se roditelji razveli jos prije nego je ona rodjena te ona oca nece upoznati sve do svoje dvanaeste godine. Prezime Highsmith koje je nosila citav zivot i pod kojim je objavila vecinu svojih djela (pisala je jos pod pseudonimom Claire Morgan) preuzela je od ocuha.

No, prvenstveno ju je odgajala baka s majcine strane. Odrasla je i skolovala se u New Yorku. Diplomirala je s navrsenom dvadeset prvom godinom. Jos kao dijete Patricia Highsmith je pokazivala visestruk umjetnicki talenat: slikala je i vajala, no postala je pisac. Vec njezin prvi roman Stranci u vozu ucinio ju je slavnom. Po njemu je Alfred Hitchcock snimio znameniti film Nepoznati iz Nord Expressa. Isti ce roman dozivjeti kasnije jos dvije ekranizacije: praznjikavi i zaboravljeni film Jednom kad poljubis stranca Roberta Starra te parodicnu verziju Danny de Vita: Baci mamu iz voza.

Godine 1955. objavljen je Tajanstveni gospodin Ripley, prvi iz serije romana o najpoznatijem liku Highsmithove: Tomu Ripleyu. Biseksualni prevarant i ubica postao je svojevrsnim rivalom Sherlocku Holmesu. Guinessova knjiga rekorda kaze da je Sherlock Homes najvise puta ekranizovan fikcionalni lik. No, Tom Ripley mogao bi uci u selekciju svog prezimenjaka Roberta Ripleya, onoga koji je inaugurirao najdugovjecniju novinsku rubriku Vjerovali ili ne, kao fikcionalni lik kojeg je ekranizovalo najvise relevantnih rezisera. Jer osim pomenutih Clementa i Minghelle, Ripleya je na filmskom platnu ovjekovjecio i Wim Wenders, a ovoga ce ljeta isto uciniti i Liliana Cavani. Historija kao da ponavlja slucaj Clementa i Minghelle: Wenders je po romanu Ripleyeva igra snimio Americkog prijatelja, a Liliana Cavani svoj ce film nazvati identicno naslovu romana. Wendersov je film snimljen 1977. godinei osim svoje trilerske fabule ima i svojevrsnu alegorijsku dimenziju svojstvenu Wendersu: odnos americke i evropske (odnosno njemacke) poratne kulture.Ovo je potcrtano cinjenicom da se u epizodnim ulogama pojavljuje nekolicina holivudskih rezisera. I sam Wenders ce se hickokovski pojaviti na filmu: kao pacijent mumijski omotan zavojima. Inace, glavne uloge tumace Dennis Hopper i Bruno Ganz. U filmu Liliane Cavani glavni lik trebao bi tumaciti Pierce Brosnan (koji ce tako povezati Ripleya i Jamesa Bonda).

Osim dva navedena Patricia Highsmith napisala je jos tri romana o Ripleyu: Ripley ispod zemlje, Djecak koji je slijedio Ripleya te Ripley ispod vode. Serija se, nazalost, nece nastaviti: Patricia Highmith umrla je cetvrtog februara 1995. godine. Patricia Highsmith provela je zivot pustinjacki i usamljeno gotovo kao Emily Dickinson. Od 1963. stalno je zivjela u Evropi, a svoje posljednje godine provela je poput Hermana Hessea u Svicarskoj, u kuci na osami. U Svicarskoj je i umrla. Tamo valjda umiru dobri pisci. Patricia Highsmith jos je jedan dokaz da je ona knjizevnost koja se cesto pejorativno krsti krimicem isto tako cesto i potcijenjena. Ona je sama napisala da misli da bi knjige Dostojevskog, da su objavljene u nasem vremenu, bile nazvane krimicima, te da bi ga izdavaci iz komercijalnih razloga nagovarali da ih skrati. Russel Harrison tvrdi da su djela Highsmithove egzistencijalisticka poput Sartreovih ili Camusovih. Cuveni Graham Greene napisao je predgovor za jednu knjigu Patricie Highsmith. U njemu, medju ostalim, stoji: “Gospodjica Highsmith je pisac kriminalistickih romana cije knjige covjek moze ponovo iscitavati mnogo puta. Malo je onih za koje se takvo sto moze reci. Ona je spisateljica koja je stvorila svoj svijet - klaustrofobican i iracionalan svijet u koji citalac svaki put ulazi sa osjecanjem licne opasnosti.”  Greene se tako pridruzuje elitnom klubu postovatelja Highsmithove, klubu ciji su clanovi, uz ostale, i Hitchcock i Wenders. Kome treba bolja preporuka? (M.Bazdulj)