Muharem Bazdulj: One like a song; Bosanska knjiga, Sarajevo, 1999.

POLAZECI OD POSTMODERNIH NACELA ORGANIZIRANJA
prozne strukture, Muharem Bazdulj u svojoj prvoj knjizi pokazuje zavidno prozno umijece, izrazit prozni talenat i za bosanske uslove vanredno knjizevno obrazovanje. Rijetko je bosanska knjizevnost dobijala ovako zrelu prvu proznu knjigu, koja u znatnome prosiruje modelativni obzor proznog zanra. Svojedobno su sa slicnim stepenom jereticnosti u odnosu na recentnu praksu u knjizevnost sa svojom prozom usli Sead Fetahagic, Vitomir Lukic, Alija Isakovic, te nesto kasnije Irfan Horozovic. Ako su pomenuti pisci unosili u bosansku knjizevnost inovacijski momenat sa egzistencijalistickom, odnosno postmodernistickom poetikom, poetskim i simbolickim proznim tehnikama, onda se u slucaju Bazdulja moze reci da on vrsi pomak u odnosu na dominirajuci postmoderni prozni model. Naime, dok su pomenuti pisci, poigravajuci se fabularanom osi price, ipak zadrzavali fabulu, pa makar i u tragovima, Bazdulj je fabulu gotovo potpuno ponistio za racun poetizacije, esejizacije i simbolizacije price. Moglo bi se cak reci da on, umjesto da prica pricu, gradi tekst koji se u svojoj metatekstualnoj ravni sjeca razlicitih i raznorodnih formi i stilova, te je stoga istodobno i polistilican ali i zanrovski polivalentan.

Bazduljeve price mogu se citati i kao specificna vrsta zivotopisa historijskih licnosti (Juraja Dragisica i Mehmed-pase Sokolovica, npr.) gdje se historijski fakti podredjuju zakonitostima imaginacije i fikcije, historija brise kao kontekst ljudske sudbine, a umjesto nje to postaju kultura i metafizika. Na drugoj strani, pak, te price, kroz igru formom zivotopisa, fiktivni lik, kao sto je npr. slucaj sa Salimom Efendicem, begovskim potomkom, doslovce historiziraju pretvarajuci fikciju u osobenu vrstu imaginativne dokumentaristike.

Koliko god da se u ovoj prozi historija imaginira, isto toliko se imaginacija historizira , a prica na skali od dokumentaristickog do pseudodokumentarnog postupka razvija citav niz narativnih strategija, koje otvoreno ili uvijeno asociraju Kisevu Grobnicu za Borisa Davidovica, Enciklopediju mrtvih, ili pak Borgesove Mastarije. Historiju, dakle, Bazdulj otkriva kao zbir interpretacija, a imaginaciju kao zbir cinjenica, pri cemu forma zivotopisa, koja nimalo slucajno stilskim uoblicavanjem gradi asocijativni most prema obliku srednjovjekovnog zitija, hoce postati istinskom historijom zemlje Bosne, zemlje u kojoj se unutar vavilonskog sudara konvertitstvo otkriva kao temeljni zivotni princip.

Na toj osnovi Bazduljeva zbirka prica-zivotpisa postaje jedinstvenom povijesti, romanom o Bosni u njenoj historijskoj vertikali od bogumilstva do danas. Bosna, ili heartland, kako je simbolicki imenuje pisac, izrasta u viziju unutranje zemlje, sto bi rekao Ivan Lovrenovic, u kojoj se trodimenzionalnost vremenske sukcesije iskazuje u formi eliotovski shvacene neprestane sadasnjosti. Time Bazdulj historijsku pricu pretace u kulturolosku, ili novohistorijsku koja proslost simbolickog heartlanda raskriva kroz poetizirane slike, simbole ili ambleme, a sudbine junaka u osobenom obliku dramski i mozaicki strukturiranog zivotopisa pokazuje u formi refrenicne tragicnosti cije izvoriste nije sadrzano samo i iskljucivo u historiji nego i kulturi i metafizici, u arhetipskom obrascu vavilonske metafore.

(E. Kazaz)